Αμερικανικές επεμβάσεις και αμερικανικό ΑΕΠ

Σύντομο σχόλιο

Παρακολουθώντας αποσπάσματα από το Ντάβος, μου ήρθε στο μυαλό μια ομιλία του Κίσινγκερ από τη δεκαετία του ’90. Προειδοποιούσε ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούσαν πλέον να παρεμβαίνουν σε μακρινές γεωγραφίες «εξάγοντας δημοκρατία» με τον τρόπο που το έκαναν μετά τον Β΄ ΠΠ — μια περίοδο κατά την οποία οι ΗΠΑ παρήγαγαν περίπου το μισό του παγκόσμιου ΑΕΠ. Ήδη το ’90, το ποσοστό αυτό είχε μειωθεί αισθητά, και με τη μείωση προέκυπτε η ανάγκη οι ξένες επεμβάσεις να γίνουν πολύ πιο στοχευμένες.

Δείτε παρακάτω σε χρονοδιάγραμμα τις επεμβάσεις των ΗΠΑ σε σχέση με το ΑΕΠ της χώρας ως ποσοστό του παγκόσμιου.

Ιστορικά, οι αμερικανικές επεμβάσεις μπορούν να ταξινομηθούν σε τρεις κατηγορίες:

1️⃣ Πόλεμοι “ανάσχεσης” (Βιετνάμ, Κορέα)
– συχνοί τη δεκαετία του ’50, με στόχο την ανάσχεση της εξάπλωσης του κομμουνισμού
– μακροχρόνιοι και δαπανηροί, συχνά καταστροφικοί (Βιετνάμ), αλλά οικονομικά βιώσιμοι

2️⃣ Ταχείες πραξικοπηματικές επεμβάσεις (Ιράν, Γουατεμάλα, Χιλή, πολλαπλές στη Βενεζουέλα)
– χαμηλό κόστος, μικρή διάρκεια, υψηλή απόδοση
– συχνά συνδεδεμένες με προώθηση συμφερόντων αμερικανικών εταιριών και εκμετάλλευση φυσικών πόρων

3️⃣ «Ατέρμονοι» πόλεμοι – forever wars (Ιράκ, Αφγανιστάν)
– στόχος: εθνική ασφάλεια ή έλεγχος πόρων μέσω αλλαγής καθεστώτος
– ρητορική περί οικοδόμησης δημοκρατίας
– μακροχρόνιοι, εξαιρετικά δαπανηροί και τελικά αναποτελεσματικοί

Οι πόλεμοι ανάσχεσης έληξαν με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Έκτοτε, οι ΗΠΑ στράφηκαν ακόμη περισσότερο σε πολέμους τύπου Βιετνάμ — «ατέρμονους» πολέμους. Η κρίσιμη διαφορά σε σχέση με τη δεκαετία του ’60 ήταν η σταδιακή απώλεια της οικονομικής κυριαρχίας (το αμερικανικό ΑΕΠ από >40% σε <25% του παγκόσμιου).

Αν λοιπόν η διεξαγωγή πολέμων με τους όρους του παρελθόντος έχει πλέον γίνει ασύμφορη, ποιό είναι το low-cost μοντέλο που έχει ιστορικά λειτουργήσει; Οι ταχείες πραξικοπηματικές επεμβάσεις. Και αυτό ακριβώς φαίνεται να κάνει η σημερινή αμερικανική διοίκηση.

Η επίθεση στο Ιράν ήταν στοχευμένη και σύντομη — μια επίδειξη πρόθεσης, χωρίς περαιτέρω γενίκευση. Ήταν, ωστόσο, αρκετή για να αποσταθεροποιήσει το καθεστώς, πυροδοτώντας μια πιθανή εσωτερική κατάρρευση.

Η επέμβαση στη Βενεζουέλα ήταν άνευ προηγουμένου. Χειρουργική επιχείρηση, απογυμνωμένη από ιδεολογία. Καμία προσπάθεια αλλαγής καθεστώτος — αρκεί να διασφαλίζονται τα αμερικανικά συμφέροντα και η πρόσβαση στο πετρέλαιο.

Δεν πρόκειται λοιπόν για απομάκρυνση από το αποικιοκρατικό μοντέλο. Η ηγεσία των ΗΠΑ, με τον πραγματισμό που τη διακρίνει, προσαρμόζεται στις συνθήκες βελτιστοποιώντας το επιθυμητό αποτέλεσμα. Φοβάμαι ότι θα δούμε πολύ περισσότερα τέτοια παραδείγματα στο μέλλον.