Περί δημοκρατιάς στην Ελλάδα
Με αφορμή το Democracy Perception Index 2026
Πριν λίγες μέρες δημοσιεύτηκε η μελέτη “Democracy Perception Index 2026”. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη ετήσια μελέτη που διεξάγεται για το πως οι άνθρωποι *αντιλαμβάνονται τη δημοκρατία*.
Αυτή η σειρά δημοσιεύσεων ξεκίνησε το 2019 και δημιουργεί πόλωση. Οι μεν επικριτές ισχυρίζονται πως η αντίληψη που έχει κάποιος για το κατά πόσον η χώρα του είναι δημοκρατική καθορίζεται εκ των πραγμάτων από τις συνθήκες τις οποίες η χώρα «του έχει επιβάλει» και οι οποίες, συνεπώς, έχουν διαμορφώσει την αντίληψή του. Κάτι σαν τη σπηλιά του Πλάτωνα δηλαδή: δεν μπορείς να αντιληφθείς ότι σου λείπει κάτι που δεν έχεις γνωρίσει ποτέ. Οι δε υποστηρικτές λένε πως οι πεποιθήσεις των ανθρώπων για το σύστημά τους είναι αυτές που τελικά καθορίζουν και τη νομιμοποίησή του.
Η Ελλάδα έρχεται πρώτη παγκοσμίως στη σημασία που δίνει στη δημοκρατία. Το 92% των ερωτηθέντων απαντά ότι είναι πολύ σημαντικό η χώρα τους να έχει δημοκρατικό πολίτευμα.
Οι αντίληψη των Ελλήνων (με βάση το δείγμα) είναι πως η δημοκρατική λειτουργία της χώρας είναι ιδιαίτερα προβληματική, κατατάσσοντάς την στην 83η θέση από τις 98 χώρες της μελέτης. Τρείς Ευρωπαικές χώρες βρίσκονται χαμηλότερα από την Ελλάδα στην κατάταξη: η Σερβία, η Γαλλία και η Ρουμανία.
Ας δούμε πρώτα ποιοί είναι οι δείκτες που ορίζουν την κατάταξη:
Εκλογές: Οι εκλογές έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο στην πολιτική κατεύθυνση της χώρας.
Ειρηνική μετάβαση: Οι μελλοντικές αλλαγές κυβέρνησεων μπορούν να γίνουν ομαλά.
Αγωγή του πολίτη: Οι πολίτες κατανοούν πώς λειτουργεί το πολιτικό σύστημα της χώρας.
Εφαρμογή του νόμου: Τα δικαστήρια θα σταματήσουν την κυβέρνηση αν παραβιάσει τον νόμο.
Πολυφωνία: Οι διαφορετικές πολιτικές πεποιθήσεις εκπροσωπούνται στο πολιτικό σύστημα της χώρας.
Ελευθερία έκφρασης: Οι δημοσιογράφοι και η κοινωνία των πολιτών μπορούν να ασκούν κριτική στην κυβέρνηση χωρίς συνέπειες.
Διάκριση εξουσιών: Τα δικαστήρια λαμβάνουν δίκαιες και αμερόληπτες αποφάσεις.
Διαφάνεια: Οι κυβερνήσεις λειτουργούν με διαφάνεια και δεν αποκρύπτουν πληροφορίες από τους πολίτες.
Η Ελλάδα έχει από τις χαμηλότερες θέσεις στην παγκόσμια κατάταξη ως προς τη διάκριση των εξουσιών και τη διαφάνεια. Χαμηλά επίσης βρίσκονται η ελευθερία έκφρασης και η εφαρμογή του νόμου.
Συναντώντας τη Γαλλία ακόμα χαμηλότερα, κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί πως χώρες που αποδίδουν μεγαλύτερη αξία στη δημοκρατία είναι και αυτές που είναι πιο ευαίσθητες ως προς την ορθή εφαρμογή της. Δεδομένου πάντως πως η κατάταξη είναι δυναμική (αλλάζει χρόνο με το χρόνο), μάλλον αποτυπώνει διολίσθηση προς αντιδημοκρατικές πρακτικές (μην ξεχνάμε τo φιάσκο Μακρόν με τις εκλογές το 2024).
Η εικόνα της χώρας σε παγκόσμιο επίπεδο πάντως είναι πολύ καλύτερη (16/68). Με άλλα λόγια, η αντίληψη για την Ελλάδα από αυτούς που ζουν εκτός της χώρας είναι εντελώς διαφορετική από την αντίληψη αυτών που ζουν εντός της χώρας.
Και μια παρατήρηση ήσσονος σημασίας που τη βρήκα όμως ενδιαφέρουσα: η Ελλάδα παρουσιάζει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά «αυτοθυσίας για την πατρίδα» που θα συναντήσει κανείς στην Ευρώπη. Παραδόξως, ενώ άλλες χώρες με υψηλά ποσοστά (Σουηδία, Δανία, Φινλανδία, Νορβηγία) έχουν εξίσου υψηλά ποσοστά στη στήριξη αμυντικών δαπανών, η Ελλάδα έχει από τα χαμηλότερα στην ήπειρο.
https://allianceofdemocracies.org/democracy-perception-index